هوافضا

شبه ستارگان یا کوازارها چه اجرام آسمانی هستند

کوازار (Quasar) چیست؟

اجرام شبه ستاره ای "Quasi-Stellar Objects"، برای نخستین بار در سال ۱۹۶۳ میلادی دیده شدند. بدلیل مشابهت بسیار زیاد آنها با ستارگان، آنها را شبه ستاره می نامند و در فارسی به اختروش و اخترنما به انها می گویند. اجرامی فوق العاده پرنور و فشرده که در پرنور ترین اجرام کیهان هستند.. کوازارها تا ساله جز معماهای حل نشده در اخترشناسی جدید بودند؛ اما چندین سال است که ستاره شناسان دریافته اند که آنها هسته کهکشان های فعال قدیمی اند.

ستارگان به دلیل خصوصیت های فیزیکی شان، امواج رادیویی زیادی را از خود منتشر نمی کنند و این تنها ستارگانی مثل خورشید هستند که بدلیل فاصله نسبی بسیار نزدیکشان با سیاره های منظومه شان ، منبع رادیویی نسبتاً درخشانی در آن سیاره محسوب می شوند. اما در اوایل دهه ۶۰ میلادی، ستاره شناسان دریافتند که برخی ستارگان آسمان، امواج رادیویی فوق العاده پرقدرتی را تولید می کنند طوری که حتی می توانند پارازیت های شدیدی را بر روی ارتباطات رادیویی نیز بیاندازند. این یک تناقض بود؛ چراکه عملاً ستارگانی با این رفتار عجیب تا آن زمان دیده نشده بود و بدین ترتیب اخترشناسان نام Quasar به معنای "جرم شبه ستاره ای" را بر این اجرام گذاشتند.

Quasar
Quasar

اگرچه کوازارها بیش از نیم قرن است که مورد مطالعه قرار گرفته اند، اما همچنان جرئیات فرآیندهایی که در این منابع پرقدرت انرژی در جریان است، در هاله ای از ابهام باقی مانده است. حدس زده می شود که در آنها ساهچاله هایی بسیار بزرگ و پر جرمی درون انها وجود داشته باشد .

 

بصورت ساده برای درک ساختار کوارزها می توان توضیح داد که کوارزها سیاهچاله هایی با ابر پر جرم هستند که مواد ستارگان شامل گاز و غبار  را بصورت قرص هایی در اطراف خود جمع می کنند و در نهایت آنها را می بلعند. این مدل، بخوبی توزیع انرژی بسیار شدید این اجرام که حتی آنها را از دوردست ترین نقاط کیهان نیز قابل تشخیص می سازد، توضیح می دهد. گر چه درخشش شدید کوازارها به ما کمک می کند تا آنها را در فواصل بسیار دور بخوبی تشخیص دهیم، اما درخشش شدید نیز مانع از مطالعه کهکشان مادر آنها می شود.

 

ngc7025
ngc7025

تصویر بالا، نمای قسمت مرکزی کهکشان NGC 7025 را نشان می دهد که تلسکوپ فضایی هابل به تصویر کشیده است. در مرکز تصویر، نقطه درخشانی قابل مشاهده است که یک کوازار بوده و ماهیچه ضخیمی از غبار ستاره ای آنرا احاطه کرده است. این کوازار، یکی از نزدیکترین کوازارها به کهکشان راه شیری است. تنها در فواصل نزدیک مثل کهکشان ما می توان کوازار را از محیط پیرامونش متمایز ساخت؛ اما در فواصل بسیار دور، چنین امری در تشخیص یک کوازار با جزییاتش تقریباً غیرممکن است.

از دیگر ویژگی های کوازارها این است که خطوط طیفیشان که معرف ساختار شیمیایی آنهاست، شدیداً به سمت طیف قرمز متمایل است. که بدان معناست که جرم مورد نظر در فاصله بسیار زیادی از ما قرار گرفته است و طبق قانون هابل، این یعنی با سرعت بسیار زیادی نیز در حال دور شدن از ماست. بطوریکه حتی سرعت برخی کوازارها تا ۹۹٫۹% سرعت نور نیز اندازه گیری شده است با این حال می توان آنها را مرز نشینان جهان ما دانست.کوازارها احتمالاً تا به امروز تماماً از میان رفته اند و ما با نفوذ به فواصل هر چه بیشتر با تلسکوپ هایمان، در حال مشاهده گذشته بسیار دوری هستیم که آنها جهان ما را تسخیر کرده بودند؛ اَبَرکهکشان هایی فعال که امروز از هم گسیخته اند.

برچسب ها

آرش گودرزی

مهندسی مکانیک دانشگاه گیلان

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن